ژورنالیزم زرد چیست؟

رسانه هاي زرد چيست؟ تفاوت آن با ساير رسانه ها از چه قرار است؟ چرا روزنامه نگاران ما به سمت زرد نويسي تمايل دارند؟ و بالاخره زرد نويسي، يا رسانه هاي زرد، بر مخاطبان خود، چه تأثيرات مثبت يا منفي مي گذارند؟
جستجوي پاسخ به اين پرسش ها، هدف اصلي اين نوشتار را تشکيل مي دهد. کالبد شکافي رسانه هاي "زرد" از آن جهت ضروري است که اکثر رسانه هاي افغانستان، از رسانه هاي چاپي شروع، تا رسانه هاي صوتي، تصويري و رسانه هاي سايبر، خواسته يا ناخواسته به يکنوع "زرد" نويسي و "زرد" محوري روي آورده اند.
از چيستي رسانه هاي زرد آغاز مي کنيم. اصطلاح رسانه زرد، يا روزنامه نگاري زرد، (Yellow journalism) براي اولين در دامن قرن 20 در آمريکا تولد يافت. در نخستين سالهاي قرن 20 کارتون هاي محبوب کودکان، در امريکا از طريق نشريات يک ورقي، با تيراژ بسيار بالا و قيمت پايين به نشر مي رسيد. در داستان هاي همين کارتون ها، نام يکي از قهرمانان پرطرفدار، با حروف زرد نوشته مي شد. در آن زمان اين نشريات (نشريات کارتوني) ارزش خبري نداشتند. بيشتر به مسايل تفريحي و تفنني مورد علاقه کودکان مي پرداختند و داستانهاي مربوط به قتل، عروسي و روابط خصوصي افراد معروف را، با زبان کودکانه به تصوير مي کشيدند.
اصطلاح رسانه زرد، اما در مدت زمان نه چندان زياد، تغييرات مفهومي و محتوايي زيادي را برتافت و از دنياي بي آلايش کودکانه به دنياي آلوده و پر خم و پيچ سياست پل زد. گذار مفهومي و محتوايي رسانه هاي زرد از دنياي کودکانه به دنياي سياست نيز براي نخستين بار در آمريکا صورت گرفت. زماني که "ويليام رندلف هرست" مي خواست رئيس جمهور امريکا شود، به روز نامه نگاري زرد متوسل شد. ويليام رندلف که خود صاحب امتياز و سردبير چندين نشريه بود، براي احراز مقام رياست جمهوري روزنامه هايش را با تيراژ بسيار بالا و قيمت پايين منتشر و برنامه هاي سياسي و تبليغاتي اش را از آن طريق به پيمانه وسيع انتشار مي داد. و اين آغازي بود براي ورود روزنامه نگاري زرد در دنياي سياست.
تيتر هاي خاص، استفاده از عکس هاي زياد و توجه برانگيز و انتشار اخبار جنجالي از ويژگي هاي اصلي نشريات ويليام رندلف هرست، بود؛ ويژگي هايي که به دليل برخي از مشابهت ها با نشرات کارتوني کودکان، به خصوص چاپ عکس هاي برجسته، تيراژ بالا و قيمت پايين، روزنامه هاي او را به روزنامه هاي زرد مشهور ساخت.
با دقت به نکات فوق، درک مي کنيم که اصطلاح زرد نگاري، يا رسانه هاي زرد، در ابتدا بار منفي نداشته است. حتا در رابطه با روزنامه هاي ويليام هرست که نشريات زرد را وارد دنياي سياست ساخت نيز، نمي توان منفي نگرانه برخورد کرد. اصطلاح رسانه هاي زرد اما، برخلاف وجه تسميه و مفهوم نخستين خود، امروز کاملاً بار منفي پيدا کرده است. استفاده غير مشروع از ژورناليزم و دوري از اخلاق حرفه اي روزنامه نگاري، اصلي ترين مشخصه اي است که امروز به روزنامه نگاري زرد داده مي شود. رسانه زرد امروز به رسانه اي گفته مي شود که با استفاده از روش هاي عوام گرايانه مي کوشد، مخاطبان بيشتري جذب کند؛ بي آنکه دغدغه انتقال اطلاعات درست، مصلحت هاي عمومي، توازن و بي طرفي و سود و زيان اجتماعي و اخلاقي آن را داشته باشد. روز نامه نگاري زرد معمولاً از معيار هاي روزنامه نگاري علمي و روشنفکرانه پيروي نمي کند. انتشار اخبار جنجالي و احساسات برانگيز، موضوعات هيجان آور سينمايي، سريال هاي عامه پسند، مدل هاي لباس، خوانندگان و رقاصه ها، حوادث خشونت بار و تکاندهنده جنايي و سياسي و به خصوص تمايل زياد به سکس و پخش و نشر مسايل تحريک آميز جنسي از ويژگي هاي عمده ديگر رسانه هاي زرد به حساب مي روند.
تخريب و ترور شخصيت افراد، ورود به حريم ممنوعه مردم، داستان پردازي هاي کشش دار، شگفت انگيز و دراماتيک و تکيه بر احساسات زود گذر و تبدار جامعه، محور ديگري به حساب مي رود که رسانه هاي زرد را از ساير رسانه ها، متمايز مي سازد. دقيقاً به همين دليل است که رسانه هاي زرد، در جريان حوادث احساسات برانگيز، با تمام توان بر کوره احساسات مردم مي دمند، تا تعقل و حقايق در ميان شعله هاي سرکش احساسات بسوزند.
به هر پيمانه که فضاي سياسي تنش زا و غبار آلود گردد؛ به همان پيمانه رسانه هاي زرد و زرد نويسان جامعه براي تيره تر کردن اين فضا فعال تر مي شوند؛ زيرا کانال تغذيه شان همين است. زرد نويسان ماهر به خوبي ميدانند که چگونه بايد با انتشار يک تحليل، مقاله يا گزارش، در زمان ها و مکان هاي مناسب احساسات مردم را بيشتر برانگيزانند. اهميت موضوع و ابهام در قضيه، در زرد نويسي از ارزش بالايي برخوردار است. همان چيزي که در شايعه نويسي نيز نقش بارزي بازي مي کند. پيام رسانه اي زرد، اکثراً از طرف مخاطبان توده اي مورد استقبال قرار مي گيرد؛ تا آنجا که اگر تب جامعه بالا باشد، هيچ صداي ديگري در آن زمان قابل شنيدن نيست.
به طور کلي رسانه هاي زرد از تاکتيک هايي نظير جنجال آفريني خبري، شايعه، استفاده از عواطف مخاطبان و استفاده از عقايد و گرايش هاي سياسي، فرهنگي و اجتماعي آنان بهره هاي فراوان مي برند.
رسانه هاي زرد، طيف هاي مختلف دارد امروزه ما با سايبر رسانه هاي زرد (Yellow cyber journals) نيز رو به رو ايم. سايت ها و وبلاگ ها، اکثراً به زرد نويسي رو مي آورند. افشاي اطلاعات خصوصي افراد، (آن بخش از زندگي خصوصي که قابليت رسانه اي شدن راندارد) تخريب چهره هاي مشخص سياسي، به منظور دستيابي به اهداف خاص سياسي، خصوصاً در زمان انتخابات، حالات بحراني، و وقوع حوادثي که تب جامعه را بالا مي برد، از موضوعاتي است که در سايت ها و وبلاگ ها مي توان تحت عنوان زرد نويسي نام برد. گرايش به زرد نويسي عمدتاً در وبلاک ها و سايت ها شديد است. زيرا کنترل بر آنها کار آساني نيست.
به هر حال، آنچه مسلم است اين است که رسانه هاي زرد بيشتر آسيب رسان است هستند تا آگاهي بخش وبيدار کننده. ترويج فرهنگ هتک حرمت، لمپنيسم زباني، دور نگهداشتن مردم از اطلاعات معتدل و عقلاني و آموزش هاي نامناسب ديگر از جمله آسيب هايي به حساب مي روند که توسط اين نوع رسانه ها متوجه مخاطبان مي گردد.
نشريات زرد، همواره با انتشار مطالب غير جدي و سرگرم کننده، و يا مطالب تند، افراط گرايانه و احساسات برانگيز ذهن جامعه را به سوي بيراهه و عدم عوام زدگي مي کشاند. پيچيدن زياد به مسايل مربوط به فساد اخلاقي، شاخ برگ دادن به دوسيه هاي جنايي و توضيح دقيق روش هاي جانيان، تن فروشان و... که از خصوصيات رسانه هاي زرد نيز محسوب مي شود نه تنها مفيد نيست؛ بلکه جنبه بد آموزي نيز دارد و از نظر اخلاق حرفه اي ژورناليستي نا درست تلقي مي شود. بناءً پيچيدن زياد به مسايل از اين دست، به هر انگيزه اي که باشد، شامل نوعي از تاکتيک هاي رسانه زرد مي شوند و اذهان جامعه را مغشوش مي کند.

در این نوع گزارش، هدف توصیف و تشریح ویژگی های شخصیت، آثار، اعتقادات و عملکردهای یک شخص است، که به هر دلیل برای خواننده جاذبه دارد. این فرد می تواند یک شخصیت سیاسی، تاریخی، علمی، فرهنگی باشد و یا یک فرد گمنام یا ناشناس که در عین حال مخاطب، مشتاق شناختن اوست. �گزارش از شخص� می تواند تا حدودی با �مصاحبه عمقی� با یک شخصیت که به سبک رپرتاژ تنظیم شده است، مشابهت و نزدیکی داشته باشد.

روهید "اندیشمند"